Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, merkezi yönetim bütçesinden araştırma ve geliştirme (AR-GE) faaliyetleri için ayrılan kaynaklar, 2017’den bu yana önemli ölçüde arttı. Özellikle uzay alanındaki harcamalar dikkat çekici bir büyüme gösterdi. 2017’de 30,5 milyon lira olan uzay AR-GE bütçesi, 2024’te 3,2 milyar lirayı aşarak 107 kat artış kaydetti.
Bu artış, Türkiye’nin Milli Uzay Programı çerçevesindeki adımları, insanlı ilk uzay bilim misyonunun başarısı ve yerli haberleşme uydusu Türksat 6A gibi vizyon projeleriyle doğrudan ilişkilendirildi. Bu gelişmeler, uzay çalışmalarına ayrılan finansal desteğin temel motivasyonu oldu.
Uzay alanındaki rekor artışın yanı sıra, tarım ve sanayi gibi stratejik sektörlerde de AR-GE bütçelerinde önemli yükselişler yaşandı. Küresel gıda krizlerine karşı geliştirilen akıllı tarım uygulamaları ve sürdürülebilir üretim tekniklerine yönelik teşvikler, tarımsal AR-GE ödeneklerini 2017’deki 272,4 milyon liradan bu yıla 14,5 milyar liraya taşıdı. Bu, tarım sektöründe 53 katlık bir büyümeye işaret ediyor.
Endüstriyel üretim ve teknoloji alanına ayrılan kaynaklar da aynı dönemde 1 milyar liradan 27,6 milyar liraya ulaştı. Sanayide dijital dönüşüm ve yeşil hidrojen gibi yenilikçi enerji çözümlerine odaklanan yatırımlar, bu alandaki AR-GE harcamalarını yaklaşık 27 kat artırdı. Bu artışlar, yerli üretimin küresel standartlara taşınmasındaki AR-GE’nin rolünü vurguluyor.
Savunma sanayii AR-GE bütçesi 2017’de 1,8 milyar lirayken bu yıl 12,3 milyar liraya çıkarak 6,6 katlık bir artış gösterdi. Yerli İHA/SİHA teknolojileri, KAAN savaş uçağı ve gemi inşa projeleri bu alandaki istikrarlı kaynağın somut çıktıları arasında yer aldı. Eğitim alanındaki AR-GE harcamaları 570 milyon liradan 8,6 milyar liraya, ulaşım ve telekomünikasyon altyapıları ise 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya yükseldi.
Kültürel ve toplumsal araştırmalara ayrılan bütçelerde de önemli artışlar gözlemlendi. Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi alanındaki AR-GE bütçesi yaklaşık 30 kat artışla 130 milyon liraya ulaşırken, siyasi ve sosyal sistemler başlığındaki harcamalar 11 kattan fazla artışla 603,6 milyon liraya yükseldi. Genel bilgi gelişimi ve üniversite fonlarından finanse edilen AR-GE kalemleri ise toplam bütçenin yaklaşık yüzde 70’ini oluşturarak bilimsel araştırmaların merkezde kalmaya devam ettiğini gösterdi.
